Nəşrlərimiz
 
 
— "AYNHA Hüquq Jurnalı" (III Sayı)- Qlobal vergi hüququ və aktual “daimi nümayəndəlik” anlayışı.
 

12-10-2017, 12:36

 

"AYNHA Hüquq Jurnalı" (III Sayı)- Qlobal vergi hüququ və aktual “daimi nümayəndəlik” anlayışı.

Müəllif: Cavid Dəmirov

LL.M., Almaniyanın Kil şəhərinin Christian-Albrechts Universitetinin beynalxalq vergi hüququ üzrə doktorantı 

 

  Qlobal vergi hüququ və aktual “daimi nümayəndəlik” anlayışı.

  Müasir dövrdə beynəlxalq vergi hüququnun, vergidən yayınma hallarının və ələlxüsus da, aqressiv vergi planlaşdırılmasının qarşısının alınması məsələləri böyük önəm kəsb edir. Artıq tendensiya xarakteri almağa başlayan iri transnasional korporasiyaların vergidən yayınma cəhdləri uzun müddətdən bəri dünya birliyinin nəzər nöqtəsində olmaqla yanaşı, həm də aktual müzakirə predmetinə çevrilmişdir. Qeyd olunan aqressiv vergi planlaşdırılmasının ən təsirli və dövlətlərin iqtisadi maraqlarına müxalif olan cəhdlərindən biri də, ikiqat vergi- tutmanın aradan qaldırılmasına dair beynəlxalq sazişlərdə göstərilən “daimi nümayəndəlik” anlayışından sui-istifadə edilməsidir. Bu məqalədə “daimi nümayəndəlik” ilə əlaqədar olan vergidən yayınma sxeminin aktual qlobal vergi sistemi tərəfindən qiymətləndirilməsinə Fransanın Paris şəhərinin inzibati tribunalının “Google Ireland Limited” adlı son qərarının prizmasından nəzər yetiriləcək.

 

  1.Google İreland Limited vs. Fransa

  Paris şəhərinin inzibati tribunalının bu ilin 12 iyul tarixli qərarı ilə Google İnc. Avropada reklam satışı ilə məşğul olan filialı – Google İreland Limited (bundan sonra GİL) 1.11 milyard avro həcmində cərimə olunmuşdur. Səbəb kimi GİL-in Fransa və İrlandiya arasında 1968-ci ildə bağlanan ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılmasına dair beynəlxalq sazişdə qeyd olunan “daimi nümayəndəlik” anlayışının tələblərinə cavab verməməsi ilə yanaşı, bu anlayış altında 2005-2010-ci illər ərzində qanunsuz yol ilə əldə edilən vergi imtiyazından istifadə edilməsi göstərilmişdir[1]. Adı çəkilən vergi imtiyazı Google İnc. tərəfindən Fransada yaradılan Google France filialının formal fəaliyyətinin nəticəsi kimi qələmə alına bilər. GİL kimi Google France-ın əsas məqsədlərindən biri Avropada və ələlxüsus Fransada reklam satışının aparılması olmuşdur. Lakin bu fəaliyyət birbaşa yox, GİL-in vasitəçiliyi ilə aparılıb icra edilmişdir. Faktiki olaraq həm irland, həm də fransız istehlakçılara reklam satışı ilə məşğul olan GİL-in yalnız logistika və marketinq ilə əlaqədar olan xidmətləri Google France tərəfindən icra olunub, müfaviq pul mükafatı ayrılmışdır. Göstərilən “outsourcing” sxemi fransız istelakçılar ilə bağlanan müqavilələrdən ərsəyə gələn pul kütləsinin Fransa fiskal orqanlarının xəbəri olmadan birbaşa İrlandiyaya köçürülüb, orada güzəştli vergi dərəcəsinin tətbiqinə təkan vermişdir.

[1]Bax: http://paris.tribunal-administratif.fr/Actualites-du-Tribunal/Communiques-de-presse/La-societe-irlandaise-Google-Ireland-Limited-GIL-n-est-pas-imposable-en-France-sur-la-periode-de-2005-a-2010

 

 2. Qlobal vergi sistemində aktual “daimi nümayəndəlik” anlayışı.

 

  Bir çox OECD vergi konvensiyası modeli əsasında tərtib olunmuş ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılmasına dair beynəlxalq sazişlərdə yer tutan “daimi nümayəndəlik” anlayışının əsas məqsədi qeyri-rezident filialın gəlir əldə olunan ölkədə ödəməli olduğu vergilərdən azad olma hallarının dəqiqləşdirilməsidir. Bunanla həm törəmə şirkət tərəfindən gəlir əldə edilən ölkədə ödəməli olunan, həm də ki, həmin gəlirin ana şirkətə yönəldilməsindən sonra baş tutmalı olan ikiqat vergitutmanın qarşısı alınır. Qeyd olunan vergi privilegiyası hal-hazırda iki tip daimi nümayəndəliklərə şamil olunur: gəlir əldə olunan dövlətdə yerləşən və öz adından əqdlər bağlayan törəmə qeyri-reyident şirkət (physical permanent establishment, bundan sonra A-tipli şirkət) və ana şirkətin adından əqdlər bağlayan törəmə qeyri-reyident şirkət (permanent establishment with dependent agent status, bundan sonra B-tipli şirkət). Hər iki təşkilat formalarının vergi imtiyazı əldə etmələri üçün başlıca tələb kimi gəlir əldə olunan ölkədə material formada fəaliyyət göstərmələridir. Bu kimi fiziki mövcudluğun misalı kimi şirkətin vergi orqanları tərəfindən qeydə alınmış rəsmi ünvanı göstərilə bilər. Maraqlısı odur ki, tribunal Google France-ın Google İnc. adından imzaladığı müqavilələr onu ana şirkətdən asılı daimi nümayəndəlik kateqoriyasına daxil etmək üçün yetərli hesab etməyib. Buna səbəb kimi Google France-ın faktiki olaraq reklam satışları məsələsində iqtisadi cəhətdən məhz GİL-dən asılılığı göstərilib. Bu isə artıq Google France-ın daimi nümayəndəlik statusunun itirilməsi deməkdir. Qeyd olunduğu kimi, “outsourcing” nəticəsində faktiki olaraq reklam satışı fəaliyyətini Google France yox, məhz GİL göstərmiş və Google France formal “daimi nümayəndəlik” statusundan müəyyən vergi imtiyazı əldə etmişdir. Halbuki GİL faktiki olaraq Fransa ərazisində heç bir rəsmi qeydə alınmış ünvanı və ya digər fiziki mövcudluğu sübut edən dəlillərə malik deyil. Digər tərəfdən isə GİL-in işçilərinin Google France şirkətində faktiki fəaliyyət göstərməsi faktı GİL-in fiziki ünvanının Google France ilə eyni olduğunun sübutu kimi qələmə alına bilinməz. Çünki, bu halda Google France və GİL-in struktur və funksional cəhətdən eyniliyi göz qabağına gəlir. Bu isə artıq iqtisadi əməkdaşlıq və inkişaf təşkilatının irəli sürdüyü tezislərlə açıq ziddiyətin yaranmasına səbəb olur[2]. Bundan savayı, GİL-in Fransa ərazisində fiziki varlığının sübutu kimi  GİL-in və Google France işçilərinin eyni ofisdə işləmələri, eyni məsələlər ilə məşğul olmaları artıq Google France-nın faktiki törəmə şirkət olub-olmadığını şübhə altına alır. Nəticədə Google İnc. – Google France – GİL üçbucağı klassik “treaty shopping” sxemi kimi qiymətləndirilə bilər.Eyni zamanda GİL-in fəaliyyət göstərdiyi sahənin xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq, reklam satışının Fransada yerləşən internet hosting serverinin GİL-in fiziki ünvanı kimi qələmə alınma mümkünlüyü maraq doğurur. OECD-nin vergi konvensiyası modeli üçün tərtib etdiyi şərhlərə əsasən məhz bu cür hosting serverinin qeyri-rezident şirkət tərəfindən müəyyən dövr ərzində faktiki idarə olunması gəlir əldə olunan ölkədə fiziki ünvanın varlığı kimi qiymətləndirilə bilər. Buna rəğmən GİL tərəfindən istifadə olunan hosting serverləri faktiki olaraq Fransada qeydiyyatda olan internet provayder tərəfindən idarə olunmuş, GİL tərəfindən isə serverlər yalnız transaksiyaların qorunması və yadda saxlanılması funksiyaları istifadə olunmuşdur. Bu isə təbii olaraq, GİL-in faktiki idarə funksiyalarına malik olmadığına işarə edir.[3] 

[2]Bax: Сommentarıes on the artıclesof the model tax conventıon 2014, Səhifə 93, §4.3

[3]Bax:  Сommentarıes on the artıclesof the model tax conventıon 2014, Səhifə 110-113, §42.1 - 42.10.

 

  3. OECD vergi konvensiyası modelinin 2017-ci il üçün nəzərdə tutulan dəyişikliklərdə “daimi nümayəndəlik” statusu

  Paris şəhərinin inzibati tribunalının qərarı ilə təxminən eyni zaman uzun müddətdən bəri gözlənilən OECD vergi konvensiyası modelinin 2017-ci il üçün dəyişikliklərin siyahısı işıq üzü görmüşdür. Təəsüflə bildirmək lazımdır ki, son 2 il ərzində aktiv müzakirə olunan və ələlxüsus da, BEPS layihəsində[4] qeyd olunan dispozitiv xarakterli tövsiyələrin ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılmasına dair modelinin beynəlxalq sazişdə yer almasına baxmayaraq, “daimi nümayəndəlik” anlayışı kardinal dəyişikliklərə uğramamışdır. Əksinə, hal-hazırda mövcud olan daimi nümayəndəliyin B-tipli şirkətlər üçün yeni bir asılılıq formasına daxil edilmişdir. Yeniliyə əsasən, öz adından əqdlərdə dəyişiklik etmək hüququna malik olan və əqdlərin bağlanmasında müstəsna rol oynayan (... person ... plays the principal role...)[5] törəmə qeyri-rezidentlər artıq B-tipli şirkət kimi qələmə alına bilərlər. Qeyd olunan dəyişikliyi nəzərə alaraq, artıq Google France-ın B-tipli nümayəndəlik olmadığını şübhə altına almaq mümkündür. Çünki tribunalın açıqladığı qərarda Google France-ın logistika və marketinq ilə əlaqədar əqdlərdə etdiyi dəyişikliklərin Google İnc. tərəfindən birbaşa və yaxud onun törəmə şirkəti GİL tərəfindən diktə edilib-edilməməyi göstərilməyib. Bu isə faktiki olaraq Google France-ın fəaliyyətinin aktual OECD vergi konvensiya modelinin yürütdüyü prinsiplərlə üst-üstə düşdüyü paradoksal bir vəziyyətin yaranmasına səbəb olur.Təəsüflə qeyd etmək lazımdır ki, iqtisadi əməkdaşlıq və inkişaf təşkilatı öz vergi siyasətində ilk öncə ənənəvi olaraq klassik ticarət formalarının nəzdnində yaranan vergidən yayınma sxemlərinin qarşısını almağa önəm verməsi internet vasitəsi ilə aparılan biznes transaksiyaları üstündə qurulan vergidən yayınma sxemlərinə qarşı mübarizəni ikinci plana çəkir. Bu isə ümümilikdə gələcəkdə OECD vergi konvensiyası modelinin əsasında tərtib olunmuş dövlətlərarası sazişlərdə mühüm bir problem mənbəyinin yaranmasına təkamül verə biləcək faktorlardan biri kimi sayıla bilər.

[4]Bax: BEPS Action 7: Preventing the Artificial Avoidance of Permanent Establishment Status

[5]Bax: Draft contents of the 2017 update to the OECD model tax convention 2017, Səhifə 13, 5-ci punkt.

 

  4. BEPS layihəsinin 1-ci fəaliyyət planında təsvir edilən “daimi nümayəndəlik” testi.

  2017-ci il OECD vergi konvensiyası modelində öz əksini tapmayan qabaqcıl yeniliklərdən biri də BEPS layihəsinin 1-ci fəaliyyət planında təsvir edilən “daimi nümayəndəlik” anlayışının yoxlanılmasına yönəldilmiş testdir[6]. Testin əsas məqsədi fiziki mövcudluğu olmayan, lakin buna rəğmən müəyyən ölkədə özünün birbaşa yaxud dolayı yolla ifadə olunan aktiv iqtisadi fəaliyyəti nəticəsində faktiki gəlir əldə edən şirkətlərin (misal üçün, internet vasitəsi ilə qurulan biznes modellərin) “daimi nümayəndəlik” statusu olan törəmə şirkətlərdən diversifikasiyasıdır. Bunun üçün 3 parametrin yeridilməsi zəruri sayılıb. Bunlar növbəti faktorlardır:

[6]Bax: BEPS Action 1: Addressing the Tax Challenges of the Digital Economy

 

  1. Gəlir parametri – qeyri-rezidentin əsas gəlir mənbəyinin qeydiyyatda olmadığı başqa ölkədə olduğu zaman aşkarlanarsa, həmin şirkət – qalan parametrlərin yerinə yetdiyi zaman – gəlir əldə etdiyi məmləkətdə “daimi nümayəndə” kimi vergidən azad olma hüququnu itirir.

  2.  Elektron parametr – qeyri-rezidentin fiziki mövcudluğu olmadan aparılan onlayn ticarət metodunun elektron məlumatlarının (domen ünvanı və yaxud lokal ödəniş sistemlərinin təklifi) birbaşa həmin ölkə ilə əlaqəsini göstərdiyi zaman, sözü gedən törəmə şirkət – qalan parametrlərin yerinə yetdiyi zaman – vergi imtiyazlarından məhrum olur.

  3. Müştəri parametri – qeyri-rezidentin fiziki mövcudluğu olmadan aparılan onlayn ticarət metodunun kontragentləri əsasən həmin ölkənin vətəndaşları olduğu zaman, həmin şirkətin – qalan parametrlərin yerinə yetdiyi zaman – heç bir vergi privilegiyalarına sahib çıxmasına icazə verilmir.

 

  Göründüyü kimi, bütün parametrlər sırf internet ticarət vasitəsi ilə ərsəyə gələn vergidən yayınma metodlarının qarşısını almağa yönəldilib. Buna baxmayaraq, praktiki cəhətdən bu parametrlərin yoxlanış prosesinin effektivliyi şübhə doğura bilər. Ələlxüsus da müştəri parametrində mövcud kontragentlərin vətəndaşlıq məsələsinin yoxlanılması reallıqda uzun vaxt civarı tələb edə biləcək şərtlərdən biridir. Bundan başqa həmin vətəndaşların başqa ölkələrin vətəndaşları ilə yarada biləcək maksimal faiz nisbətinin qeyd olunmaması üzücü məqamlardan biri kimi qələmə alına bilər.

 

  5. Nəticə

  Yuxarıda qeyd olunanları nəzərə alaraq, hal-hazırki “daimi nümayəndəlik” fenomeninin hələ də birmənalı olaraq vergidən yayınma sxemlərindən qorunduğunu bərqarar etmək çətindir. Bir sıra pozitiv tendensiyalarla yanaşı, diqqətçəkən məqamlardan biri də beynalxalq səviyyədə vahid imperativ vergi qurumunun olmaması və bundan irəli gələn çoxşaxəli və bəzən xaotik formada özünü biruzə verən mübarizə metodlarının olmasıdır. Misal kimi həm Paris şəhərinin iqtisadi tribunalının mövqeyi ilə OECD vergi konvensiya modelinın arqumentasiyasının bir-birinə zidd çıxması, həm də ki, iqtisadi əməkdaşlıq və inkişaf təşkilatının ərsəyə gətirdiyi BEPS layihəsinin 1-ci fəaliyyət planında təsvir etdiyi testin yeni vergi konvensiyası modelinə əlavə edilməməsini göstərmək olar. Buna baxmayaraq, aktual beynalxalq vergi hüququnun bu cür məsələlərə diqqət yetirməsi gələcəyə nikbin baxış ilə baxmağa imkan verir.